Το ιστολόγιο της Αγγελικής Π. Σούλη

Η καταγραφή των αναγνώσεων αυτών ξεκίνησε από την επιθυμία μου να μην ξεχασθούν ιδέες και συναισθήματα που κάποτε με είχαν συγκινήσει.
Γράφοντας συνειδητοποίησα ότι ο χρόνος που αφιέρωνα στην ανάλυση, σύνθεση, αξιολόγηση του έργου, μου χάριζε ένα αίσθημα δημιουργίας.
Η επαγγελματική μου απασχόληση (φιλόλογος) μου έδωσε τα κίνητρα και τα μέσα για αυτές τις αναγνώσεις. Κι έτσι με συνεπήρε το ταξίδι της ανάγνωσης και της γραφής!
Κι ανοίχτηκε μπροστά μου ένας ολόκληρος κόσμος, σχεδόν ανεξερεύνητος,της δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής.
"Η ανάγνωση δεν μπορεί να είναι ούτε μία ούτε άπειρες" όπως τονίζει ο Ουμπέρτο Έκο, αφού η υποκειμενική ερμηνεία του γράφοντος πρέπει να δένει με τους περιορισμούς που θέτει το κείμενο.

Και μια διευκρίνιση:
Καμμιά ανάγνωση δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ίδιο το βιβλίο αλλά μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο ανάμεσα στον αναγνώστη και στο βιβλίο φωτίζοντας το, κάνοντας το πιο κατανοητό και καλλιεργώντας συγχρόνως τη φιλαναγνωσία.



Κυριακή, 8 Απριλίου 2018

Ανθρώπινα Δικαιώματα, δοκίμιο της Αγγελικής Σούλη

   ΜΕΡΟΣ Α΄

          Μια από τις μεγαλύτερες ηθικές και πολιτικές κατακτήσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι η ύπαρξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δηλαδή της παραδοχής ότι όλοι οι άνθρωποι ανεξαρτήτως  εθνικότητας, θρησκείας, γλώσσας, καταγωγής κλπ δικαιούνται να απολαμβάνουν ορισμένα θεμελιώδη αγαθά, επειδή και μόνο γεννήθηκαν άνθρωποι  για να μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια και να μη ξεπέφτουν στο επίπεδο του ζώου.
       Κατά το 18ο αιώνα δυο καινούργιες λέξεις-έννοιες εμφανίζονται στο λεξιλόγιο των λαών της Δύσης "τα Ανθρώπινα Δικαιώματα" (Α.Δ.) που έμελλαν να γίνουν η προμετωπίδα δυο επαναστάσεων της Αμερικάνικης και μετά από λίγο της Γαλλικής γιατί ζητούσαν αδιανόητα πράγματα για την καθεστηκυία τάξη του Μεσαίωνα.  Τα ανθρώπινα δικαιώματα διαλαλούσαν ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι μεταξύ τους και δεν επιτρέπεται κάποιοι να είναι δούλοι των ευγενών και των προνομίων τους! Οι κοινωνίες απαιτούν έναν νέο τρόπο οργάνωσης, δημοκρατικό πια, που να είναι βασισμένος στη λογική και στο δίκαιο, γι αυτό οι άνθρωποι πρέπει να εκλέγουν τους κυβερνήτες τους, κι αν αυτοί δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα του λαού που τους εξέλεξε, τότε ο λαός έχει δικαίωμα να τους ανατρέπει και να εκλέγει άλλους! Απαιτούν νόμους και Σύνταγμα που να διασφαλίζουν τη δημοκρατία, την ελευθερία και ισότητα όλων των πολιτών! Όσα σήμερα θεωρούνται αυτονόητα, πριν από 250 χρόνια θεωρούνταν αδιανότητα πράγματα! 
Πρωτεργάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούνται οι διαφωτιστές Βολταίρος που πρόβαλε ποια θεωρούνται Α.Δ. (όπως ελευθερία λόγου, ανεξιθρησκεία), ο Μοντεσκιέ που πρόβαλε πώς υπερασπιζόμαστε τα Α.Δ (ξεχωρίζοντας την εξουσία στα τρία: εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική), και ο Ρουσσό που μίλησε γιατί τα Α.Δ. είναι  απαραίτητα (περιορίζοντας τις ανισότητες μεταξύ των ανθρώπων με τη θεωρία του περί ισότητας). Μεταξύ αυτών αξίζει να μνημονευθεί κι ο Τόμας Πέιν (1737-1809), ένας Άγγλος κατασκευαστής κορσέδων και γεφυρών, ανθρωπιστής και ορθολογιστής, που μετανάστευσε στη Φιλαδέλφεια της Βόρειας Αμερικής, λίγο πριν την ανεξαρτησία των ΗΠΑ και ο οποίος συνέβαλε με τα έργα του "Κοινή Λογική", "Κρίση", "Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα" και την πολιτική δράση του στη διάδοση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στις ΗΠΑ και στη Γαλλία. Βέβαια η εμφάνιση του "φυσικού δικαίου" κατά τον 17ο αιώνα σε αντιδιαστολή με το θεοκρατικό πνεύμα του Μεσαίωνα μαζί με την επικράτηση του ορθολογισμού που  άρχισε να ερμηνεύει την εξέλιξη και διαμόρφωση των κοινωνιών είχαν προετοιμάσει το έδαφος για την εμφάνιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
 Ανθρώπινο δικαίωμα λοιπόν, ετυμολογικά σημαίνει ότι «ο άνθρωπος δικαιούται» αφότου γεννηθεί να προστατεύεται η ζωή του και να μην μπορεί κάποιος να του την αφαιρέσει, να μην γίνεται δούλος ή δουλοπάροικος κάποιων ισχυρών αλλά να αποφασίζει ο ίδιος για τη ζωή του, να είναι ίσος με τους συνανθρώπους του και να συνέρχεται μαζί τους για να εκλέγει τους κυβερνήτες του και να εκλέγεται κι ο ίδιος, αν επιθυμεί. Με άλλα λόγια «ο άνθρωπος δικαιούται» ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, τα λεγόμενα θεμελιώδη, τα οποία αποτέλεσαν και την πρώτη γενιά Α.Δ. Τότε συντάσσεται η "Διακήρυξη Ανεξαρτησίας" των ΗΠΑ το 1776, και στη Γαλλία η «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη» το 1789 έχοντας σκοπό  να προστατεύσουν τον άνθρωπο από τις αυταρχικές εξουσίες των ισχυρών και του κράτους. 
Στη συνέχεια η εμφάνιση στη Δύση της βιομηχανικής επανάστασης και μαζί της και της εργατικής τάξης, η οποία ζει όμως υπό αντίξοες συνθήκες και το ξέσπασμα της Οκτωβριανής επανάστασης στη Ρωσία το 1917 κάνουν επιτακτική την εμφάνιση της δεύτερης  γενιάς δικαιωμάτων, η οποία  περιλαμβάνει τα λεγόμενα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα, όπως της εργασίας, της παιδείας, της υγειονομικής περίθαλψης, της κοινωνικής ασφάλισης, των πολιτιστικών αγαθών. Το κράτος τώρα υποχρεούται να κατοχυρωθούν με νόμους η υποχρεωτική εκπαίδευση, το οκτάωρο εργασίας, ο ελεύθερος χρόνος ... μέχρι που και το ίδιο μετασχηματίζεται στο λεγόμενο «κράτος πρόνοιας» που προνοεί για συντάξεις, ασφάλιση, επιδόματα και τόσα άλλα των πολιτών του! Το 1948 μετά το τέλος του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ο νεοσύστατος Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) ψήφισε την «Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» συνθέτοντας σε 30 άρθρα την πρώτη και τη δεύτερη γενιά των δικαιωμάτων.
Η τρίτη γενιά δικαιωμάτων εμφανίζεται προς τα τέλη του 20ου αιώνα και προκύπτει από την τεχνολογική εξέλιξη, την ανάπτυξη στις βιοϊατρικές επιστήμες και τη γενετική, την παγκοσμιοποίηση, οι οποίες δημιούργησαν νέες συνθήκες ζωής και προβλήματα τα οποία για να αντιμετωπιστούν απαιτούν τη συνεργασία  λαών της  γης, διότι κανένας λαός δεν μπορεί να τα λύσει μόνος του.  Το οικολογικό πρόβλημα, τα βιοηθικά προβλήματα που θέτει π.χ η κλωνοποίηση, οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί και το δικαίωμα να αποφασίζουν οι λαοί κι όχι οι πολυεθνικές για τη χρήση τους στη διατροφή  και στην καλλιέργεια τους, το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών και η παγκόσμια ειρήνη, η προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς είναι μερικά από τα θέματα που απασχολούν την τρίτη γενιά δικαιωμάτων.  

             Η αξία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι πάρα πολύ μεγάλη, διότι πρώτα απ’ όλα  προστατεύουν την ανθρώπινη ζωή και την προάγουν. Για την αναγκαιότητα τους αυτή χαρακτηρίζονται  αδιαπραγμάτευτα, αναπαλλοτρίωτα, απαράγραπτα, αναφαίρετα, αφού η καταπάτηση τους  οδηγεί σε δουλεία, τυραννία, βασανιστήρια, διώξεις, φυλακίσεις, αναλφαβητισμό, ρατσιστικές συμπεριφορές κλπ. Πολύ μελάνι και αίμα έχει χυθεί για να διαφωτιστούν οι άνθρωποι και να κατοχυρωθούν πολλά από αυτά. Ας αναλογιστούμε πόσοι λίγοι τα απολάμβαναν, ως προνόμια, κατά την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα και πόσοι περισσότεροι στα νεώτερα χρόνια με την εξάπλωση τους. Αγώνες πολιτικοί, απεργίες, εξεγέρσεις λαών κατά των καταπιεστών τους έγιναν για να  απελευθερωθούν λαοί, να καταργηθεί η δουλεία, να αποκτήσουν όλοι οι άνθρωποι δικαίωμα ψήφου, ελευθεροτυπία, ανεξιθρησκεία, να εκλείψει ο αναλφαβητισμός, και να δημιουργηθεί στην Ευρώπη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα το λεγόμενο «κράτος πρόνοιας» που εξασφάλιζε δωρεάν παιδεία και κοινωνική ασφάλιση, υγειονομική περίθαλψη στους πολίτες του, κάτι που δυστυχώς  σήμερα τείνει να καταργηθεί.
Εκτός όμως από την ανθρωπιστική αξία τους  τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν τον πυρήνα της πολιτικής ηθικής σε εθνικό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν είναι μόνο λόγια αλλά τα περισσότερα από αυτά έχουν κατοχυρωθεί με νόμους. Από τη στιγμή που ψηφίστηκε η «Οικουμενική  Διακήρυξη των Α.Δ»  το 1948 απ’ όλα τα κράτη-μέλη του Ο.Η.Ε τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αναγορευθεί  πια σε παγκόσμιες αξίες και ο ΟΗΕ έχει αναγορευθεί παγκόσμιος θεσμικός προστάτης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.  Λίγο αργότερα με τη Συνθήκη του Ελσίνσκι το 1965 αναγνωρίζονται ως  εκείνες οι αρχές που ρυθμίζουν την πολιτική ζωή των κρατών αλλά και της παγκόσμιας κοινότητας. ΄Έτσι τα Α.Δ. καταγράφτηκαν στα εθνικά Συντάγματα κάθε χώρας κι έγιναν η βάση για το εθνικό, το περιφερειακό και το διεθνές δίκαιο. Ακόμα καθοδηγούν τη δράση πολλών μη κυβερνητικών οργανώσεων. Με άλλα λόγια στα ανθρώπινα δικαιώματα στηρίζεται η διεθνής έννομη τάξη και οι συνταγματικοί θεσμοί μας. Ανάγονται σε αξίες που στην εποχή της παγκοσμιοποίησης  προσφέρουν τις γενικές αρχές συνεννόησης των λαών για να λύνουν τις διαφορές τους και να θέτουν κοινούς στόχους. 
   Τέλος τα ανθρώπινα δικαιώματα διασφαλίζουν την πολυ-πολιτισμική έκφραση της ανθρωπότητας, παρόλο που κάποιοι στον Τρίτο Κόσμο τα αμφισβητούν ως δυτικές αξίες αντίθετες στις τοπικές παραδόσεις τους, όπως για παράδειγμα, όταν αναγνωρίζουν δικαιώματα στις γυναίκες. Τα Α.Δ. όμως καλλιεργούν την ανοχή στο διαφορετικό με το να αναγνωρίζουν ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι  και  ότι έχουν την ελευθερία να εκφραστούν, να επιλέξουν θρησκεία, να εκλέξουν αντιπροσώπους. Έτσι καταπολεμούν εθνικές και θρησκευτικές προκαταλήψεις και στερεότυπα και συμβάλλουν στο διάλογο και στην εδραίωση της δημοκρατίας. Με πολλούς τρόπους λοιπόν τα ανθρώπινα δικαιώματα συμβάλλουν στην πρόοδο της ανθρωπότητας και στην επικράτηση μιας γνήσιας παγκοσμιοποίησης.

ΜΕΡΟΣ  Β΄
          
         Αν και στα λόγια όλοι τάσσονται υπέρ των δικαιωμάτων εν τούτοις είναι πολλοί αυτοί που φέρονται κατά των  Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και σχηματικά χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, σε αυτούς που τα καταπατούν απροκάλυπτα και σε αυτούς που αμφισβητούν την ύπαρξη τους ή την αξία τους. Χιλιάδες παραδείγματα καταπάτησης δικαιωμάτων αντλούμε από την  παγκόσμια ιστορία. Μια μεγάλη κατηγορία καταπάτησης δικαιωμάτων σχετίζονται με τις διώξεις ανθρώπων ιδεολογικά αντιφρονούντων προς το αυταρχικό καθεστώς της πατρίδας τους (δικτατορικό, θεοκρατικό): Φυλακίσεις, βασανισμοί, εξορίες, δολοφονίες μέχρι που πολλοί αναγκάζονται να πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς αλλά και κατάργηση του εκλέγειν και εκλέγεσθαι ή εκλογές βίας και νοθείας, λογοκρισία Τύπου. Μια άλλη κατηγορία δικαιωμάτων σχετίζονται με τα  εγκλήματα πολέμου: βομβαρδισμός άμαχου πληθυσμού, καταστροφή μνημείων πολιτισμού, δολοφονία αιχμαλώτων, γενοκτονία. Μια άλλη κατηγορία παραβιάσεων αφορά τις λεγόμενες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες του Τρίτου Κόσμου αλλά και του Τέταρτου Κόσμου όπως χαρακτηρίζονται οι ζώντες στο περιθώριο των κοινωνιών των αναπτυγμένων χωρών της Δύσης, όπως γυναίκες, παιδιά, μακροχρόνια άνεργοι, άστεγοι,  πρόσφυγες, μετανάστες: παιδική εργασία, άνιση αμοιβή για ίση εργασία, βία κατά των γυναικών, στέρηση υγειονομικής περίθαλψης,  αλλά και για τους πρόσφυγες - μετανάστες στέρηση διδασκαλίας της μητρικής τους γλώσσας, λατρείας στο θεό τους και ρατσισμός. Από τις παραβιάσεις δεν μπορούν να λείπουν ο θρησκευτικός προσηλυτισμός, η μόλυνση του περιβάλλοντος και γενικά, θα λέγαμε ότι ο κατάλογος των παραβιάσεων δεν έχει τελειωμό!
           Όσοι πάλι αμφισβητούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, προβάλλουν ότι αυτά είναι κενά περιεχομένου, λόγια μόνο στα χείλη προπαγανδιστών, ευχολόγια και συνθήματα που εξυπηρετούν τη λαϊκίστικη πολιτική της εκάστοτε εξουσίας και ισχυρίζονται ότι η εφαρμογή τους  εξαρτάται από τη θέληση των ισχυρών της Γης. Η άποψη αυτή προβάλλει συγκεκριμένα γεγονότα καταπάτησης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων –και καλά κάνει- αλλά  αποσιωπά  την προσφορά των δικαιωμάτων και θέλει να ξεχνά πώς θα ήταν η ζωή της ανθρωπότητας με την παντελή απουσία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 
Τέλος τα ανθρώπινα δικαιώματα αμφισβητούνται και  από ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού  του Τρίτου Κόσμου, οι οποίοι πιστεύουν,  ότι η ανεπτυγμένη Δύση μέσω αυτών προσπαθεί να επιβάλλει τον πολιτιστικό ιμπεριαλισμό της στις υποανάπτυκτες χώρες. Οι απόψεις αυτές όμως εκπορεύονται από εθνικιστικούς και μη δημοκρατικούς πολιτικούς φορείς ή στην καλύτερη περίπτωση απ΄όσους έχουν άγνοια της τεράστιας σημασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για παράδειγμα είναι γεγονός ότι όλοι οι πολιτισμοί σέβονται κι αναγνωρίζουν τον Άνθρωπο ως τη μέγιστη αξία επί γης και φροντίζουν για την προστασία της ζωής, της υγείας κλπ. Εξάλλου το δικαίωμα στην ανεξιθρησκεία, στην προστασία της κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς, του περιβάλλοντος και άλλα αναγνωρίζουν την ελευθερία επιλογής θρησκείας και το σεβασμό σε κάθε διαφορετικό πολιτισμό. Τώρα αν στις  παραδόσεις κάποιων λαών υπάρχουν αντιλήψεις και στερεότυπα π.χ για την κατώτερη θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, ας αναρωτηθούν μήπως οι αντιλήψεις αυτές είναι αναχρονιστικές. Ναί στο σεβασμό της παράδοσης αλλά όχι στην τυφλή αποδοχή της.

    ΜΕΡΟΣ Γ΄

                  Ο αγώνας υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σήμερα είναι διμέτωπος: αγώνας  εναντίον αυτών που τα καταπατούν απροκάλυπτα, αλλά και αγώνας εναντίον αυτών που τα αμφισβητούν κλονίζοντας την πίστη στην αξία και αποτελεσματικότητα τους.
Ο κάθε άνθρωπος οφείλει να ευαισθητοποιηθεί στα ανθρώπινα δικαιώματα και να συνειδητοποιήσει ότι αυτά δεν χαρίζονται αλλά κατακτώνται μέσα από τη μόρφωση, από την οικονομική ενδυνάμωση κάθε ατόμου και κάθε λαού, και μέσα από αγώνες προσωπικούς, πολιτικούς, εθνικούς. Μια διάσταση των Δικαιωμάτων που αποσιωπάται συχνά είναι η σχέση τους με τα καθήκοντα ή υποχρεώσεις του ανθρώπου. Ενώ καθήκοντα και δικαιώματα φαντάζουν ως αντίθετες έννοιες, καταβάθος αυτές αλληλοσυμπληρώνονται. Με τα δικαιώματα απαιτούμε εμείς από τους άλλους (ανθρώπους, κοινωνία, κράτος) τα «αγαθά» που δικαιούμαστε ως άνθρωποι ενώ με τα καθήκοντα είμαστε υποχρεωμένοι εμείς να προσφέρουμε  στους άλλους τα «αγαθά» που δικαιούνται αυτοί. Για παράδειγμα  αν κάποιος έχει δικαίωμα ως πολίτης  να ψηφίζει, συγχρόνως όμως έχει και καθήκον να μη φανατίζεται ούτε να αδιαφορεί για τα κοινά αλλά να ενημερώνεται και να κρίνει αναζητώντας την αλήθεια. Αν απαιτώ το δικαίωμα να προστατεύεται η ζωή μου, τότε  κι εγώ  έχω υποχρέωση να σέβομαι τις ζωές των άλλων. Αν απαιτώ να απολαμβάνω υγιεινή διατροφή τότε έχω καθήκον να προστατεύω τη γη από τη μόλυνση, αν έχω δικαίωμα στη μόρφωση τότε έχω υποχρέωση να σέβομαι τη φοίτηση στα σχολεία και να απαιτώ από την πολιτεία την αναβάθμιση της. Έτσι η σχέση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων είναι διαλεκτική αφού η τήρηση των μεν επηρεάζει την τήρηση και των άλλων. Πάντα επίκαιρη η ρήση του Βολταίρου «διαφωνώ με ό,τι λές αλλά θα υπερασπιστώ το δικαίωμα σου να το λες». 
              Ακόμα οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως Διεθνής Αμνηστεία, Γιατροί χωρίς σύνορα, Green Peace, Action Aid, Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση, Ρατσισμός SOS κλπ  καταγγέλλουν τις παραβιάσεις των Δικαιωμάτων, διαφωτίζουν την κοινή γνώμη γι αυτά, αναλαμβάνουν δράσεις κι ασκούν πίεση σε κυβερνήσεις υπέρ των Δικαιωμάτων. Καθοριστικό όμως για την προάσπιση των Δικαιωμάτων είναι η οικονομική και πνευματική ανάπτυξη ενός λαού σε αντίθεση με υποανάπτυκτους λαούς στους οποίους παρατηρούνται συχνότατα παραβιάσεις των Δικαιωμάτων τους. Γενικότερα η αφύπνιση της «Κοινωνίας των Πολιτών» συμβάλλει στην προάσπιση και κατοχύρωση των Δικαιωμάτων τους.
           Η  Πολιτεία με την καταγραφή των Α.Δ  στο  Εθνικό Σύνταγμα της και η ρύθμιση του Περιφερειακού αλλά και Διεθνούς Δικαίου με βάση τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αποτελούν  ισχυρότατο όπλο στην υπεράσπιση τους. Έτσι τα αναγνωρίζουν και να κατοχυρώνουν, αναγκάζουν όσους τα παραβαίνουν να λογοδοτούν στα δικαστήρια και να τιμωρούνται. Επίσης η διδασκαλία των Α.Δ στα σχολεία και στα Πανεπιστήμια, η διάδοση τους μέσα από την Τέχνη (κινηματογραφικές ταινίες, λογοτεχνικά έργα, μουσική και τραγούδια...), η υπεράσπιση τους μέσα από το Τύπο, έντυπο κι ηλεκτρονικό, είναι μερικοί τρόποι προάσπισης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
          Τέλος ο ΟΗΕ, είναι ο μόνος παγκόσμιος θεσμικός προστάτης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που σ' αυτόν λογοδοτούν ακόμα και κράτη που τα καταπατούν κατάφωρα, όπως στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου με έδρα το Στρασβούργο. Για την προστασία τους επίσης ο ΟΗΕ έχει θεσπίσει όργανα, όπως τη Unicef  για την καταπολέμηση της πείνας και του αναλφαβητισμού, την Unesco για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και των μνημείων της Φύσης, την Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες.  Στην προσπάθεια του όμως αυτή ο ΟΗΕ συναντά και εμπόδια από τους ισχυρούς της γης, ώστε συχνά έχει χαρακτηριστεί ως «ο γίγαντας με τα δεμένα χέρια». 
Κλείνοντας παραθέτω την άποψη ενός Έλληνα διανοητή του Π. Κονδύλη ότι μόνο ένα παγκόσμιο κράτος θα μπορούσε να διασφαλίσει το όραμα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δηλαδή όλοι οι άνθρωποι επί γης να απολαμβάνουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπου κι αν βρίσκονται στη γη. Το εθνικό κράτος, αν κι ανέδειξε την έννοια του φυσικού δικαίου κι ως τούτου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δυστυχώς αδυνατεί να εκπληρώσει το όραμα αυτό. Για παράδειγμα αν παραχωρήσει πολιτικά δικαιώματα σε όλους τους μη πολίτες του (μετανάστες, πρόσφυγες), τότε κινδυνεύει να πληγεί η εθνική εξουσία του. Ακόμα τα εθνικά σύνορα θέτουν χωρικό όριο στην υπεράσπιση τους, αφού ένα εθνικό κράτος δεν μπορεί να παρεμβαίνει στα εσωτερικά ενός άλλου κράτους για να υπερασπιστεί τα δικαιώματα πολιτών ξένων που καταπατώνται εκεί.

              Η σχέση του εθνικού κράτους με τα Α.Δ. είναι πολύ ισχυρή, διαρκής και ενίοτε κι αντιφατική. Το εθνικό κράτος από τη μια προστατεύει τα Α.Δ. φροντίζοντας για την παιδεία, την εργασία, την υγειονομική περίθαλψη των πολιτών του, την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς και γενικά  καταγράφοντας τα στο Σύνταγμα αυτά διαπερνούν κι εκφράζουν τη νομοθεσία της χώρας. Συμβαίνει όμως και το αντίθετο, τα αυταρχικά καθεστώτα να καταπατούν τα Α.Δ κυρίως σε περιπτώσεις, όταν φυλακίζονται και βασανίζονται ιδεολογικά αντιφρονούντες ή επιβάλλεται λογοκρισία στο Τύπο κι άλλα.
Επίσης ένα άλλο θέμα είναι οι πραγματικές δυνατότητες του εθνικού κράτους να υλοποιήσει, να εφαρμόσει τα Α.Δ. Η αλήθεια είναι ότι τα Α.Δ εμφανίστηκαν μαζί με τη διαμόρφωση του εθνικού κράτους, όταν ο Διαφωτισμός πρωτομίλησε για το Φυσικό Δίκαιο και η Αμερικάνικη, Γαλλική Επανάσταση θεσμοθέτησαν τα ατομικά και  πολιτικά δικαιώματα του ανθρώπου. Το εθνικό κράτος όμως αδυνατεί μόνο του να προστατεύσει τα δικαιώματα 3ης γενιάς, τα οποία απαιτούν τη συνεργασία πολλών κρατών, όπως είναι η κλιματική αλλαγή κλπ και επίσης αδυνατεί να  προστατεύσει όλα τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων της γης ανεξάρτητα από που κατοικούν.   Κάθε κράτος αδυνατεί να παραχωρήσει τα πολιτικά κι αστικά δικαιώματα σε μη πολίτες του διότι τότε κινδυνεύει να διαλυθεί αλλά και κάθε κράτος δεν μπορεί να επεμβαίνει στα εσωτερικά άλλων κρατών για να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των πολιτών που καταπατώνται εκεί.
       
«Χρειάζεται όμως πολύς δρόμος ακόμα για να μπορούν όλοι οι άνθρωποι της γης ανεξαρτήτως χρώματος, θρησκείας, γλώσσας, φύλου, καταγωγής,ας, οικονομικής και κοινωνικής θέσης… να μπορούν να απολαμβάνουν όλα τα δικαιώματα, όπου κι αν βρίσκονται ή μετακινούνται επί της γης σε οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου». Αυτή η θέση, που φαντάζει ουτοπική, αποτελεί εξάλλου και το όραμα  των  ανθρώπινων  δικαιωμάτων«Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν έχουν σύνορα» η φράση-μοτίβο που έθεσε ο ΟΗΕ πάνω στην αφίσα που εξέδωσε το 1998 για την επέτειο 50 χρόνων από την «Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Όραμα θα αντιτείνουν κάποιοι αλλά η ζωή και η Ιστορία έχουν ανάγκη τα οράματα για να πορευτούν και τους αγώνες για να τα υλοποιούν και  να προοδεύουν!
      

Παρασκευή, 15 Δεκεμβρίου 2017

Φράνσις Γουίν "Καρλ Μαρξ: Το Κεφάλαιο, η βιογραφία ενός ημιτελούς αριστουργήματος" Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2017



           Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία στον κόσμο είναι «Το Κεφάλαιο» ή “Das Kapital” του Μαρξ (1818-1883), στο οποίο αναλύεται η λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος που αποκαλύπτει με ποιους τρόπους το κεφάλαιο υποδουλώνει τον άνθρωπο. Το βιβλίο αυτό άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μαρξιστική θεωρία  επηρέασε τη σκέψη εκατομμυρίων ανθρώπων κατά τον εικοστόν αιώνα κι ενέπνευσε πολλές επαναστάσεις  με προεξάρχουσα την Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία το 1917. Αν και οι σοσιαλιστικές αυτές επαναστάσεις απέτυχαν, 100 περίπου χρόνια μετά την έκδοση του «Κεφαλαίου», ο μαρξισμός σαν τρόπος σκέψης κι εργαλείο πολιτικής δράσης συνεχίζει να προβληματίζει και να εμπνέει πολλούς ανθρώπους σήμερα.

              Ο Άγγλος δημοσιογράφος και συγγραφέας λοιπόν Φράνσις Γουίν (1957--) γράφει τη  βιογραφία του βιβλίου αυτού κι όχι τη βιογραφία του συγγραφέα του, ως είθισται, καθώς δηλώνει ο υπότιτλος του «Η βιογραφία ενός ημιτελούς αριστουργήματος». Η ριζοσπαστική ιδέα να γραφούν βιογραφίες στα "Βιβλία που συγκλόνισαν τον κόσμο" ανήκει στον εκδοτικό οίκο Ατλάντικ του Λονδίνου, ο οποίος το 2006 συνέταξε μια λίστα με τα 10 σπουδαιότερα βιβλία με παγκόσμια επιρροή και στη συνέχεια ανέθεσε σε συγκεκριμένους συγγραφείς που είχαν ασχοληθεί με τα θέματα των 10 βιβλίων να γράψει ο καθένας από μια βιογραφία βιβλίου. Ήθελαν με αυτό τον τρόπο να φωτίσουν τη διαδρομή κάθε βιβλίου μέσα στο χρόνο, να αναδείξουν την απήχηση που είχε στις διάφορες κοινωνίες και έτσι να τα συστήσουν στο κοινό. Ο Φράνσις Γουίν επιλέχτηκε να γράψει τη βιογραφία του "Κεφαλαίου", αφού προηγουμένως είχε μελετήσει και γράψει τη βιογραφία του Μαρξ.
Μέσα λοιπόν από τη βιογραφία του βιβλίου "το Κεφάλαιο" αναδεικνύονται οι πολύ δύσκολες συνθήκες συγγραφής του έργου αυτού, εκλαϊκεύεται η οικονομική λειτουργία του κεφαλαίου με την κλοπή από τους κεφαλαιο-κράτες της υπερ-αξίας που παράγουν με την υπερ-εργασία τους οι μισθωτοί εργαζόμενοι και παρουσιάζει τις κοινωνικές συνέπειες που έχει αυτή η κλοπή στην εκμετάλλευση κι εξαθλίωση των εργατών. Συγχρόνως παρουσιάζονται κριτικές που ασκήθηκαν από άλλους οικονομολόγους στο Μαρξ και στις ιδέες του. Ακόμα παρουσιάζονται οι επιδράσεις που άσκησε "το Κεφάλαιο" στα επαναστατικά σοσιαλιστικά κινήματα υποανάπτυκτων χωρών ενώ στην ανεπτυγμένη Δύση  δημιουργήθηκαν σοσιαλδημοκρατικά και κομμουνιστικά κόμματα αλλά και πνευματικά κινήματα με αριστερό προσανατολισμό.
Τέλος ο Γουίν στέκεται στη γλώσσα που είναι γραμμένο "το Κεφάλαιο", όπου οι επιστημονικά οικονομικές αναλύσεις συνοδεύονται από περιγραφές των συνεπειών εξαθλίωσης των εργατών σε μια γλώσσα συγκινησιακή  με πολλές εικόνες φρίκης, προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις και ρήσεις από έργα  μεγάλων συγγραφέων. Ο πλούτος των γνώσεων του Μαρξ, η διεισδυτικότητα της οικονομικής του σκέψης του, η ικανότητα του να χειρίζεται τη γλώσσα τόσο ορθολογικά, όσο και συναισθηματικά, όλα αυτά συντελούν ώστε "το Κεφάλαιο" -βιβλίο δύσκολο με επιστημονικούς οικονομικούς όρους, που έχει συγχρόνως και λογοτεχνικές χάρες- να χαρακτηρίζεται τελικά από το Γουίν ως ένα άγνωστο αριστούργημα!  Και ο συγγραφέας καταλήγει ότι «το Κεφάλαιο» πάντα θα είναι επίκαιρο, όσο θα υπάρχει το κεφάλαιο και το καπιταλιστικό σύστημα που δημιούργησε και μέσα στο οποίο λειτουργεί.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή- η κυοφορία του Κεφαλαίου

Τετάρτη, 12 Ιουλίου 2017

«ΜΙΣΤΙΚΟ» Κ. Τρικουνάκης Εκδ. Κλειδάριθμος, Αθήνα, 2017



Ευχάριστη έκπληξη προκάλεσε το ιστορικό μυθιστόρημα «Μίστικο» του νεοεμφανιζόμενου συγγραφέα Κωνσταντίνου Τρικουνάκη με θέμα την Κρήτη, όταν αυτή είχε μετατραπεί σε Αραβικό Εμιράτο από τους Σαρακηνούς πειρατές για 137 χρόνια (824-961μ.Χ), μέχρι που τους εκδίωξε από το νησί ο Νικηφόρος Φωκάς. Ο συγγραφέας, Κρητικός στην καταγωγή, φωτίζει αυτή τη σχεδόν άγνωστη, μακρινή και ξεχασμένη περίοδο της ιδιαίτερης πατρίδας του, για την οποία οι πηγές είναι φειδωλές και τα διασωθέντα μνημεία ελάχιστα. Εστιάζοντας στην ιστορική περίοδο 824-837 μ.Χ και διαπλέκοντας τα λιγοστά αλλά σημαντικά ιστορικά  στοιχεία της εποχής με έναν ευρηματικό μύθο, πλάθει ολοζώντανους χαρακτήρες και κατορθώνει χρησιμοποιώντας μια πλούσια γλώσσα να δώσει ένα ολοκληρωμένο μυθιστόρημα.
Πιο συγκεκριμένα ο συγγραφέας μας παρουσιάζει τον τρόπο κατάληψης της Ανατολικής Κρήτης από τους Σαρακηνούς Άραβες το 824 μΧ. και τέσσαρα χρόνια αργότερα και της Δυτικής μετά την αποτυχημένη προσπάθεια του Βυζαντινού στρατηγού Κρατερού να διώξει τους Σαρακηνούς. Οι Σαρακηνοί ερχόμενοι στο νησί  κατέστρεψαν πρώτα την αρχαία πόλη της Γόρτυνας που ήταν και η πρωτεύουσα Κρήτης και Κυρηναϊκής (Β. Αφρικής) από τον καιρό της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Οι Σαρακηνοί τώρα κτίζουν νέα πόλη παραθαλάσσια, μερικά χιλιόμετρα βορειότερα, για να την έχουν ως ορμητήριο για τις πειρατικές επιδρομές τους στη Μεσόγειο. Την οχυρώνουν με Κάστρο και ανοίγουν περιμετρικά μεγάλο Χαντάκι γεμάτο νερό για να ενισχύσουν την άμυνα της. Απ’ το Χαντάκι αυτό η  νέα  πόλη ονομάστηκε  Αλ-Καντάκ, ελληνιστί Χάνδακας, που στα νεώτερα χρόνια μετονομάστηκε σε  Ηράκλειο.

Τρίτη, 21 Μαρτίου 2017

Δ.ΣΟΛΩΜΟΣ: Ο γνωστός και συνάμα άγνωστος εθνικός ποιητής μας. Δοκίμιο της Αγγελικής Σούλη


   
Με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα Ποίησης σας παρουσιάζω ένα δοκίμιο γραμμένο από μένα την ιδία, κάτοχο του ιστολογίου αυτού, που ως Ζακυνθινιά και φιλόλογος, χρόνια τώρα μελετώ το μεγάλο συντοπίτη εθνικό ποιητή μας που εφέτος συμπληρώνονται και 160 χρόνια από το θάνατο του. Συγχρόνως εγκαινιάζω μια άλλη στήλη του ιστολογίου μου με θέμα  «τα Δοκίμια μου» που καταγράφουν πιο ελεύθερα αναγνώσεις  όχι μόνο ενός  βιβλίου αλλά και περισσοτέρων ή ακόμα κι άρθρων από τον Τύπο.

Ο Διονύσιος Σολωμός αποτελεί  ορόσημο στην νεοελληνική ποίηση, διότι αυτός πρώτος διαμόρφωσε την εθνική ελληνική λογοτεχνία στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Η νεο-ελληνική ποίηση ξεκινά εδώ και χίλια χρόνια περίπου, από τα μέσα του Βυζαντίου. Προφορική στην αρχή ( παραλογές,   ακριτικά τραγούδια, δημοτικά τραγούδια) κι αργότερα γραπτή ( Κρητική λογοτεχνία, Επτανησιακή λογοτεχνία). Ο Δ. Σολωμός θεωρείται ο πατέρας της νεοελληνικής ποίησης επειδή με αυτόν ξεκινά κύρια η έντεχνη προσωπική ποίηση σε αντιδιαστολή με τη ανώνυμη δημοτική ποίηση. Aναδεικνύoντας με το έργο του τα πλούτη και τις ομορφιές της γλώσσας του λαού, η δημοτική παύει να είναι η ίδια μετά από αυτόν και η αντίληψη για την αξία της. Αυτό το νόημα έχει ο χαρακτηρισμός του ως εθνικός  ποιητής της Ελλάδας που συνάμα όμως με την ποιητική γλώσσα που διαμόρφωσε, έκφρασε και την ελληνική συνείδηση στην πιο μεγαλειώδη στιγμή της ιστορίας της, όταν επαναστατούσε ζητώντας εθνική ελευθερία!
Ακόμα ο Δ. Σολωμός  είναι  κατ΄εξοχήν ποιητής-στοχαστής επειδή η ποίηση του εν πολλοίς ταυτίστηκε με την υψηλή ποίηση, ώστε πολλοί στίχοι του να θεωρούνται αποστάγματα σοφίας κι αισθητικής και να στέκουν μόνοι τους ως γνωμικά. Τέλος έχει χαρακτηριστεί κι ως ο πρώτος Ευρωπαίος Έλληνας ποιητής  που πλούτισε τη νεοελληνική ποίηση με τις ευρωπαϊκές ιδέες της νεωτερικότητας. Ο Σολωμός λοιπόν είναι μια ξεχωριστή περίπτωση στα Ελληνικά Γράμματα. Με άλλα λόγια  «το σολωμικό έργο εκφράζει την ιδρυτική πράξη της ύπαρξης του νεοελληνικού έθνους σε επίπεδο πολιτιστικό κι ιδεολογικό», όπως εύστοχα έχει διατυπωθεί [1].

       Συγχρόνως όμως αποτελεί και μια ιδιάζουσα περίπτωση, μοναδική στη νεοελληνική ποίηση και για κάποιον άλλο λόγο. Έγραψε υψηλή ποίηση χωρίς να δώσει πάντα όμως ολοκληρωμένα ποιήματα, όσον αφορά τουλάχιστον τα σπουδαιότερα έργα του: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Κρητικός, Πόρφυρας Γυναίκα τση Ζάκυθος. Πώς είναι δυνατόν; Λίγες είναι οι περιπτώσεις στο δυτικό πολιτισμό μεγάλων δημιουργών που δεν ολοκλήρωσαν κατά κάποιο τρόπο το έργο τους ή που υπήρξαν προβλήματα εκδοσης των έργων τους μετά θάνατον, όπως του  Χαίντερλιν, της Έμιλυ Ντίκινσον, του Μαρσέλ Προυστ [2]. Τα σολωμικά κείμενα λοιπόν συνετέθησαν σε ποιήματα από τον Ιάκωβο Πολυλά, αφού έβαλε σε τάξη τα σκόρπια χειρόγραφα του ποιητή, «τα Ευρισκόμενα»  και στη συνέχεια προχώρησε στην έκδοση των Απάντων του, το 1859 δυο χρόνια μετά το θάνατο του ποιητή. Αντίθετα τα ολοκληρωμένα ποιήματα της νεανικής περιόδου του Σολωμού δεν φτάνουν την εκφραστική τελειότητα των ποιημάτων της ώριμης περιόδου του, εκτός από τον Ύμνο στην Ελευθερία, κι ούτε βέβαια τα ιταλικά του ποιήματα του έχουν ιδιαίτερη ποιητική αξία.

Σάββατο, 5 Νοεμβρίου 2016

"1915 O Εθνικός Διχασμός" Γ.Θ.Μαυρογορδάτος, εκδ. Πατάκη, 2015


Ο Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, με το βιβλίο του «1915 Ο Εθνικός Διχασμός» εξετάζει σε βάθος το Διχασμό του ελληνικού έθνους και κράτους στις αρχές του 20ου αιώνα, που έμεινε γνωστός ως σύγκρουση του τότε πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου με το βασιλιά Κωνσταντίνο με αφορμή τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α! Παγκόσμιο Πόλεμο (1914 -1918) και με επακόλουθο δυστυχώς τη Μικρασιατική καταστροφή. Ο συγγραφέας σ’ ένα ευανάγνωστο βιβλίο 343 σελίδων, τολμά να πει και να τεκμηριώσει πράγματα που δύσκολα το έθνος ομολογεί κι αποδέχεται. Στην Εισαγωγή του βιβλίου του ο συγγραφέας εξηγεί ότι «το ζητούμενο είναι η κατανόηση, η εξήγηση, η ερμηνεία, κι όχι η εξύμνηση, ούτε η καταγγελία  Ωστόσο μπορεί να δημιουργηθεί στον αναγνώστη η εντύπωση ότι το βιβλίο μεροληπτεί υπέρ του Βενιζέλου, αυτό όμως προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα κι όχι από πρόθεση (του συγγραφέα)". Επίσης στην ίδια Εισαγωγή εκφράζει την πικρία του ότι «δεν κατάφερα να προκαλέσω με την ερμηνεία μου ευρύτερη και γονιμότερη συζήτηση, όπως θα συνέβαινε σε άλλη χώρα». Το βιβλίο όμως αυτό δεν πέρασε απαρατήρητο από ανθρώπους των Γραμμάτων και των Επιστημών γράφοντας κριτικές σε εφημερίδες ή αναφέροντας το ως πηγή στις δημόσιες συζητήσεις τους μέσω του ραδιοφώνου.
Αναζητώντας λοιπόν ο συγγραφέας τα βαθύτερα αίτια του Εθνικού Διχασμού μας καταλήγει ότι πίσω από την άγρια σύγκρουση των δυο προσωπικοτήτων Βενιζέλου – Κωνσταντίνου βρίσκεται η κρίση που αντιμετώπισε το ελληνικό έθνος, όταν έφτασε η ώρα να ολοκληρωθεί εθνικά δηλαδή να συμπεριλάβει και να ενσωματώσει στο κράτος του το πλήθος των αλύτρωτων αδελφών Ελλήνων που είχαν απελευθερωθεί κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων κυρίως. Με άλλα λόγια η Μεγάλη Ιδέα που ονειρεύονταν οι Έλληνες και η οποία είχε γίνει επίσημη εξωτερική πολιτική του ελληνικού κράτους για πάνω από 70 χρόνια, τελικά όταν έφτασε η ώρα σχεδόν να ολοκληρωθεί προκάλεσε τέτοιους τριγμούς στο πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο της χώρας, που φτάσαμε μέχρι τον Εθνικό Διχασμό! Αυτός ο Διχασμός που θύμιζε σε πολλά εμφύλιο πόλεμο –μέχρι και στη δημιουργία δυο κρατών φτάσαμε- είχε καταστρεπτικές συνέπειες για τον ελληνισμό, αφού η σύγκρουση αυτή επηρέασε και την εξέλιξη της Μικρασιατικής εκστρατείας ξεριζώνοντας από τις προαιώνιες εστίες τους Έλληνες της Μικράς Ασίας κι Ανατολικής Θράκης! Αυτή είναι η πικρή αλήθεια την οποία δεν θέλουμε πολλοί να ανασκαλεύουμε εμμένοντας σε στερεότυπα και μύθους.

Κυριακή, 24 Ιουλίου 2016

«Σαίξπηρ, ο σύγχρονος μας» Jan Kott, εκδόσεις Ηριδανός, 1970

            Εφέτος κλείνουν 400 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου Άγγλου δραματουργού Ουίλιαμ  Σαίξπηρ και με την ευκαιρία αυτή σας παρουσιάζω το βιβλίο του Πολωνού θεατρολόγου Γιαν Κοττ  «Σαίξπηρ ο σύγχρονος μας» που εκδόθηκε το 1964 και ξεχωρίζει μέσα στη διεθνή βιβλιογραφία ώστε να  θεωρείται πια «κλασσικό» στο είδος του. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1970 σε μετάφραση Αλέξανδρου Κοτζιά. 
 Ο Κοττ ερμηνεύει τον Σαίξπηρ κάτω από την οπτική που προσφέρει ο 20ος αιώνας ανακαλύπτοντας τόσα κοινά σημεία της σαιξπηρικής σκέψης με τη σύγχρονη. «Ο Σαίξπηρ είναι σύγχρονος του Κοττ και ο Κοττ σύγχρονος του Σαίξπηρ» γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου ο σκηνοθέτης Πήτερ Μπρουκ. Ο Σαίξπηρ μπορεί να μιλάει – 4 αιώνες μετά- στον αναγνώστη και θεατή του 20ου αιώνα με τις υπαρξιακές ανησυχίες των ηρώων του, με τις πολιτικές του ολοκληρωτισμού που εφαρμόζουν αυταρχικά καθεστώτα, με τις ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις της συμπεριφοράς ηρώων του, με στοιχεία του μοντέρνου θεάτρου (γκροτέσκο, παράλογο…), με τη φιλοσοφία της ιστορίας, και συνάμα με τις πάντα επίκαιρες ηθικές αξίες, τον έρωτα, τη βία, το θάνατο…  μηνύματα όλα αυτά που υποκρύπτονται περισσότερο ή λιγότερο μέσα στα σαιξπηρικά έργα. Το χθες και το σήμερα μπορεί να διαφέρουν σε πολλά αλλά κατά βάθος μοιάζουν, διότι επίκεντρο και των δυο είναι ο άνθρωπος και οι αληθινές ανάγκες κι ανησυχίες του. Κι ο Σαίξπηρ γνώριζε πολύ καλά την ανθρώπινη φύση και την παρουσίασε εξ ίσου καλά και στην τραγική και στην κωμική της κατάσταση.

Σάββατο, 20 Φεβρουαρίου 2016

A. ΠΟΙΗΣΗ «Μικρές αγγελίες και Ενήλικα επειδή», Γ.Χ. Παπαδόπουλος, University Studio Press, Θεσ/νίκη, 2015 Β. ΜΥΘΟΙ «Διώροφοι μύθοι», Γ.Χ.Παπαδοπουλος, Κίχλη, Αθήνα,2015



Α. Η ποιητική συλλογή με τον αινιγματικό τίτλο «Μικρές αγγελίες/ Ενήλικα επειδή» του Γεωργίου Χ. Παπαδόπουλου, καθηγητή των νευροεπιστημών, τράβηξε το ενδιαφέρον μου για το είδος των θεμάτων της, τα περισσότερα των οποίων συνδυάζουν τη στάση μας απέναντι στη ζωή με τον τρόπο που χειριζόμαστε τη νόηση μας και όλα αυτά δοσμένα με ένα πολύ προσωπικό ύφος γεμάτο πυκνότητα αλλά και υπολανθάνοντα λυρισμό. Κάποιος θα μπορούσε τα ποιήματα αυτά να τα χωρίσει σε δυο κατηγορίες, καθώς παραπέμπει κι ο τίτλος τους. Τα πρώτα θυμίζουν μικρές αγγελίες με τους λίγους στίχους τους, έχουν τίτλους γραμμένους με κεφαλαία γράμματα, και είναι τυπωμένα δυο μαζί ανά σελίδα, που το καθένα μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα αλλά και τα δυο μαζί σαν ενότητα ενός ποιήματος. Τα δεύτερα  χωρίς τίτλο, ένα σε κάθε σελίδα με λίγους περισσότερους στίχους σαν να μεγάλωσαν και ενηλικιώθηκαν επειδή…ίσως  η έκφραση και το νόημα τους είναι πιο σύνθετα.
Γραμμένα όλα σε ελεύθερο στίχο, που στην πρώτη ανάγνωση τους γοητεύεσαι από τον ποιητικό ρυθμό τους, που δημιουργείται από τη γειτνίαση των επιλεγμένων λέξεων τους σε έναν λόγο πυκνό που ρέει όμως, χωρίς ίχνος φλυαρίας. Μικρές προτάσεις, που σχεδόν απουσιάζουν τα ρήματα, μεγαλύτερες περίοδοι στα Ενήλικα, επίθετα τα τελείως αναγκαία, ενώ το βάρος πέφτει στα ουσιαστικά που λειτουργούν ως υποκείμενα, αντικείμενα, επεξηγήσεις που όλα αυτά κάνουν το λόγο πυκνό κι ουσιαστικό. Αξιοπρόσεκτοι είναι επίσης οι διασκελισμοί που παρατηρούνται καθώς είναι γραμμένοι οι στίχοι, τοποθετώντας σε άλλο στίχο  άρθρα από τα ουσιαστικά τους, κτητικές αντωνυμίες από λέξεις που προσδιορίζουν … σαν να κόβεται η ανάσα για να τονιστούν λέξεις και νοήματα, που θέλει ο ποιητής. Επιτρεπτά όλα αυτά, ποιητική αδεία, και μάλιστα στον ελεύθερο στίχο. Τέλος η μεταφορική χρήση της γλώσσας, μέσα στην ξεχωρίζουν πολλές προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις και κυρίως η λεπτή ειρωνεία που διατρέχει τους στίχους ή επικεντρώνεται στους τελευταίους στίχους, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός λόγου ποιητικότατου, που σε μαγεύει και σε ταξιδεύει να στοχαστείς πάνω σε ανθρώπινες καταστάσεις.
Το νόημα τους στην αρχή το διαισθάνεσαι μεν αλλά περιμένεις  να το ανακαλύψεις κατά την επόμενη ή επόμενες αναγνώσεις των ποιημάτων, κι όταν αυτό αναδυθεί τότε ο νους φωτίζεται, η καρδιά συγκινείται κι έτσι σου αποκαλύπτεται όλη  η ουσία της ποίησης! Ο αναγνώστης έτσι, ας μην ξεχνάμε, γίνεται συνδημιουργός του νοήματος της μοντέρνας ποίησης, όπως λένε, οι σύγχρονες θεωρίες.

Επιλέγω μια από τις ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ
                                      «Ζητείται ουσία/
                                  εξαφανισθέντος ονείρου»

σε άλλη σελίδα διαβάζουμε: ΤΩΝ ΗΜΕΔΑΠΩΝ
                                          Εξαρτημένοι της βεβαιότητας
                                          προσέρχονται αθρόως
                                          σε αμειβόμενα προγράμματα
                                          αποτοξίνωσης
                                          του τυχαίου.

                                          ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ
                                       Χελιδονοφωλιές ελπίδας
                                       ψάχνουν τον λιπόσαρκο κόρφο τους
                                       σε υπολείμματα ξένων ημερών.

Στα ποιήματα με τίτλο αντιπαραβάλλονται σχεδόν πάντα δυο έννοιες. Στο παραπάνω ποίημα των ντόπιων και των αλλοδαπών (προσφύγων, μεταναστών) που καταφθάνουν στον τόπο μας. Ο ποιητής συγκρίνοντας τις ζωές τους, πόσους συνειρμούς καταφέρνει να δημιουργεί στον αναγνώστη με αυτούς μόνο τους 8 ή έστω 10 στίχους μαζί με τους τίτλους τους! Τι συμπύκνωση ιδεών και συναισθημάτων μας προσφέρει  χρησιμοποιώντας μόνο 25 λέξεις! Από τη μια οι ημεδαποί, η πλειονότητα τους (προσέρχονται αθρόως) ζουν με την ψευδαίσθηση ότι η ζωή τους είναι βέβαιη, εξασφαλισμένη λόγω των προγραμμάτων που τους χορηγεί το κράτος. και προσέξτε αμειβόμενα προγράμματα! ποιος αμείβει ποιον; οι κυβερνώντες τους ψηφοφόρους τους ή το αντίθετο; Εξαρτημένοι λοιπόν από αυτήν την πλαστή βεβαιότητα νομίζουν ότι έχουν αποτοξινωθεί από το δηλητήριο του αβέβαιου της τύχης που καραδοκεί πάντα να εισβάλλει στη ζωή τους και να την ανατρέψει.
Αντίθετα οι αλλοδαποί πρόσφυγες κρύβουν στο λιπόσαρκο κόρφο τους χελιδονοφωλιές ελπίδας(!) τρεφόμενοι από τα υπολείμματα των ημερών τους. Οι μέρες τους σε ξένους τόπους είναι λειψές, από τη στιγμή που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την αγαπημένη τους πατρίδα και να ζουν μακριά της. Αμύνονται όμως με τις ελπίδες που φωλιάζουν μέσα στην ψυχή τους για μια καλύτερη ζωή!

Και δυο άλλα ποιήματα από μια άλλη σελίδα: